Cartref dros dro ac mewn argyfwng

Beth fydd yn digwydd?

Fel arfer, y cam cyntaf fydd i gysylltu â gwasanaeth digartrefiaeth eich awdurdod lleol. Os byddwch angen cysylltu â hwy gyda'r nos neu dros y penwythnos bydd y switsfwrdd yn gallu rhoi rhif argyfwng i chi.

Mae'n rhaid i'r awdurdod lleol dderbyn cais am help gan unrhyw un sy'n ymddangos i fod yn ddigartref neu sy'n debygol i fod yn ddigartref o fewn 28 diwrnod. Mae ganddynt hefyd ddyletswydd i helpu'r digartref, a byddant yn gwneud ymholiadau i weld os ydych yn un o'r bobl o'r gwrpiau sy'n rhaid iddynt darparu llety ar eu cyfer.

Y pedwar cam o'r prawf hwn yw:

Hefyd, bydd yr awdurdod lleol yn asesu os oes gennych gysylltiad lleol gyda'r ardal ai peidio, er enghraifft os oes gennych deulu yn yr ardal.

Dylai eich awdurdod lleol gychwyn ar eich cais digartrefiaeth cyn gynted â'u bod yn gwybod eich bod yn berson digartref. Os na fydd yr awdurdod yn gadael i chi wneud cais, gofynnwch am resymau ysgrifenedig yn egluro pam. Dylai swyddog digartrefiaeth neu ymgynghorydd tai gyfweld â chi ar yr un diwrnod, neu ar y diwrnod gwaith nesaf os gwnewch eich cais ar ôl oriau swyddfa.

Ar ddiwedd y cyfweliad dylai fod yn glir i chi beth mae'r awdurdod lleol am ei wneud nesaf, pwy fydd yn cysylltu â chi ac erbyn pryd.

Yng Nghymru a Lloegr bydd yr awdurdod lleol yn gwneud ymholiadau i'w helpu i benderfynu pa ddyletswydd gyfreithiol sydd ganddynt i'ch helpu chi. Dylai hyn fod o fewn 33 diwrnod gwaith, ond ni fydd hyn yn digwydd bob tro.

Yn yr Alban, dylai'r awdurdod lleol roi penderfyniad i chi o fewn 28 diwrnod os ydych yn gymwys am lety parhaol. Yn y cyfamser, dylent gynnig llety dros dro 'addas'.

Achosion arbennig

Os ydych yn feichiog neu'n rhiant unigol gyda phlentyn dibynnol a bod yr awdurdod lleol yn credu eich bod yn gymwys i gael cymorth, rhaid iddynt roi llety tymor byr i chi tra eu bod yn penderfynu ar eich opsiynau tai tymor hir.

Os ydych yn geisydd lloches a'ch bod yn gwneud cais neu'n mynd i wneud cais i'r Swyddfa Gartref i gael aros yn y wlad, gall y Gwasanaeth Cenedlaethol Cefnogi Lloches ddweud wrthych am ba lety y gallwch neu na allwch wneud cais amdano, yn dibynnu ar eich statws. Eu rhif ffôn yw 0845 602 1739.

Os ydych wedi gadael eich cartref oherwydd problemau arian

Os mai dyma'r rheswm eich bod yn gadael y cartref teuluol, bydd angen i chi ddangos mai nid eich bai chi yw hyn. Er enghraifft:

• Os ydych wedi gorfod gadael eich cartref am nad oeddech yn gallu cadw at eich taliadau morgais neu rent, bydd angen i chi ddangos eich bod yn gallu fforddio'r costau hyn pan wnaethoch y cytundeb yn wreiddiol.
• Os ydych wedi colli'ch cartref oherwydd ôl-ddyledion morgais neu rent, bydd angen i chi ddangos bod hyn wedi digwydd oherwydd amgylchiadau tu hwnt i'ch rheolaeth, er enghraifft, oherwydd bod eich perthynas wedi dod i ben neu eich bod wedi colli eich swydd.
• Os ydych wedi gorfod gwerthu eich cartref gan fod ôl-ddyledion morgais, bydd angen i chi ddangos y byddai'r eiddo wedi cael ei atafaelu petaech heb ei werthu.

Gall fod yn anodd dangos na wnaethoch wneud eich hun yn ddigartref yn fwriadol, felly bob tro, dylech geisio cael cyngor arbenigol annibynnol.

Mae Shelter Cymru 0845 075 5005 yn rhoi cyngor a gwybodaeth diduedd am ddim. Mae gan y Ganolfan Cyngor Ar Bopeth ymgynghorwyr tai arbenning (edrychwch yn y llyfr ffôn) neu ewch i www.citizensadvice.org.uk